Od 2022 roku Ukraińcy żyją w realiach stanu wojennego. Jednym z najbardziej odczuwalnych ograniczeń dla ludności cywilnej stała się godzina policyjna — zakaz przebywania na ulicy w określonych porach doby. Nieustannie pojawiają się pytania: kto ją wprowadza, jak jej przestrzegać, jakie dokumenty należy mieć przy sobie i przede wszystkim — jaka odpowiedzialność grozi za jej naruszenie.

W tym artykule omówimy, czym jest godzina policyjna z punktu widzenia prawa, jakie akty normatywne ją regulują, w jaki sposób jest wprowadzana, jakie są wyjątki oraz co grozi tym, którzy ją łamią.

Podstawy prawne wprowadzenia godziny policyjnej na Ukrainie

Zgodnie z punktem 5 części pierwszej artykułu 8 Ustawy Ukrainy „O prawnym reżimie stanu wojennego”, godzinę policyjną definiuje się jako zakaz przebywania w określonym czasie doby na ulicach oraz w innych miejscach publicznych bez specjalnie wydanych przepustek i dokumentów tożsamości. Środek ten ma na celu minimalizację ryzyka dla ludności cywilnej oraz utrzymanie porządku publicznego w warunkach stanu wojennego.

Procedura wprowadzania i realizacji godziny policyjnej jest regulowana przez Rozporządzenie Rady Ministrów Ukrainy z dnia 8 lipca 2020 roku nr 573 „W sprawie wprowadzania i realizacji niektórych środków prawnego reżimu stanu wojennego”. Zgodnie z tym rozporządzeniem decyzję o wprowadzeniu godziny policyjnej podejmuje dowództwo wojskowe lub administracja wojskowa (jeśli została powołana) i przekazuje ją do wiadomości ludności za pośrednictwem organów samorządu terytorialnego oraz środków masowego przekazu.

Procedura wprowadzenia i przestrzegania godziny policyjnej

Rozkaz wprowadzający godzinę policyjną zawiera:

• czas obowiązywania godziny policyjnej: określa okres doby, w którym obowiązuje ograniczenie;

• granice terytorialne: wskazuje obszar, na którym obowiązuje godzina policyjna;

• wyznaczenie komendanta: osoba odpowiedzialna za przestrzeganie i kontrolę godziny policyjnej;

• zasady ruchu transportu: regulowane są kwestie transportu kolejowego, samochodowego, morskiego, rzecznego i lotniczego;

• funkcjonowanie komendantury i posterunków kontrolnych: określa się miejsca rozmieszczenia i zasady działania.

W czasie obowiązywania godziny policyjnej zabronione jest przebywanie na ulicach oraz w innych miejscach publicznych bez specjalnie wydanych przepustek. Przepustki wydaje komendantura i są ważne wyłącznie na obszarze, na którym wprowadzono godzinę policyjną. Są one niezbędne dla osób mających uzasadnioną potrzebę przebywania na zewnątrz w czasie zakazu, na przykład w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych.

Odpowiedzialność za naruszenie godziny policyjnej

Obecnie na Ukrainie nie istnieje osobny artykuł w Kodeksie Ukrainy o Wykroczeniach Administracyjnych, który przewidywałby odpowiedzialność wyłącznie za naruszenie godziny policyjnej. Jednak osoby mogą być pociągnięte do odpowiedzialności na zasadach ogólnych. W szczególności za złośliwe niepodporządkowanie się legalnemu poleceniu lub żądaniu przedstawiciela władzy, członka formacji społecznej ochrony porządku publicznego lub żołnierza uczestniczącego w ochronie porządku publicznego, przewidziana jest odpowiedzialność na podstawie artykułu 185 Kodeksu Ukrainy o Wykroczeniach Administracyjnych. Sankcje przewidziane w tym artykule obejmują grzywnę w wysokości od 136 do 255 hrywien, prace społeczne na okres od 40 do 60 godzin, prace poprawcze na okres od jednego do dwóch miesięcy z potrąceniem 20% wynagrodzenia, albo areszt administracyjny na okres do 15 dni.

Jeśli osoba stawia opór przedstawicielowi władzy podczas wykonywania obowiązków służbowych, czyn taki może być zakwalifikowany na podstawie artykułu 342 Kodeksu Karnego Ukrainy. Kara przewidziana za to przestępstwo waha się od grzywny do pozbawienia wolności na okres do pięciu lat, w zależności od stopnia oporu i skutków.

Porównanie z praktyką międzynarodową

Godzina policyjna jest stosowana w różnych krajach świata w sytuacjach nadzwyczajnych. Na przykład w Grecji podczas pandemii COVID-19 obowiązywała od 23 marca 2020 roku. Obywatelom wolno było opuszczać dom tylko z ważnych powodów, takich jak praca, wyjście do sklepu, apteki czy lekarza, a przy sobie musieli mieć odpowiednie dokumenty. Za naruszenie przewidziana była grzywna w wysokości 150 euro.

W Stanach Zjednoczonych Ameryki godzina policyjna była wprowadzana na poziomie poszczególnych miast lub stanów podczas masowych zamieszek czy klęsk żywiołowych.

Kontrola przestrzegania godziny policyjnej

W czasie obowiązywania godziny policyjnej porządku w miastach pilnują patrole — mogą to być żołnierze, funkcjonariusze policji, pracownicy Państwowej Służby ds. Sytuacji Nadzwyczajnych lub Gwardii Narodowej. Ich głównym zadaniem jest zapobieganie potencjalnym zagrożeniom oraz identyfikowanie podejrzanych osób mogących stanowić zagrożenie bezpieczeństwa.

Patrol ma prawo zatrzymać osobę przebywającą w miejscu publicznym w godzinach zakazu, zażądać okazania dokumentów i przepustki, a w razie ich braku — zatrzymać w celu ustalenia tożsamości. W razie potrzeby patrol może dokonać powierzchownej kontroli rzeczy lub przeszukania pojazdu. Takie działania nie stanowią naruszenia praw obywatela w warunkach stanu wojennego — przeciwnie, są przewidziane przez obowiązujące przepisy jako mechanizm prewencyjny.

Warto rozumieć, że kontrola w czasie godziny policyjnej to nie tylko sankcje, ale przede wszystkim działania profilaktyczne. Dzięki wzmożonym kontrolom organy porządkowe mogą szybko reagować na potencjalne zagrożenia — od grup dywersyjnych po zwykłe grabieże, które w warunkach wojny mają wyjątkowo niebezpieczne skutki.

Przepustki: kto i jak je otrzymuje

Osoby, które mają uzasadnioną potrzebę przebywania na zewnątrz w czasie obowiązywania godziny policyjnej, muszą uzyskać specjalną przepustkę. Ich wydawaniem zajmuje się komendantura — organ tworzony lokalnie.

W przepustce wskazuje się:

• termin ważności dokumentu;

• terytorium, którego dotyczy;

• dane osobowe obywatela;

• powód wydania.

Aby otrzymać przepustkę, osoba musi przedstawić dokumenty potwierdzające konieczność przebywania w nocy na ulicy (np. zaświadczenie o pracy, zarządzenie organu władzy, pełnomocnictwo itp.). Przykładowo kierowca przewożący w nocy pomoc humanitarną może uzyskać taką przepustkę.

Co grozi za naruszenie godziny policyjnej

Obecnie na Ukrainie nie ma osobnego artykułu w Kodeksie Ukrainy o Wykroczeniach Administracyjnych, który przewidywałby odpowiedzialność wyłącznie za złamanie godziny policyjnej. Najczęściej patrole działają prewencyjnie — ostrzegają obywateli i wyjaśniają istotę naruszenia. Jednak osoby mogą być pociągnięte do odpowiedzialności na zasadach ogólnych. W niektórych przypadkach, zwłaszcza gdy osoba stawia opór, odmawia okazania dokumentów czy okazuje agresję, może zostać sporządzony protokół o wykroczeniu administracyjnym przewidzianym w artykule 185 Kodeksu. Kara za to przewiduje grzywnę lub areszt do 15 dni.

Jeśli osoba stawia czynny opór patrolowi lub stosuje przemoc fizyczną, podlega odpowiedzialności z artykułu 342 Kodeksu Karnego Ukrainy. W takich przypadkach grozi surowsza kara — od grzywny do pozbawienia wolności do pięciu lat.

Szczególnie praktyka sądowa na Ukrainie zawiera już przypadki pociągnięcia do odpowiedzialności za ignorowanie zasad godziny policyjnej. Na przykład w obwodzie charkowskim mężczyzna, który systematycznie przebywał nocą na ulicy bez ważnej przyczyny, został ukarany grzywną i zobowiązany do wykonania prac społecznych.

Mimo że godzina policyjna dla wielu obywateli jest uciążliwością, nie wolno zapominać, że jej głównym celem jest ochrona życia i bezpieczeństwa ludzi. W warunkach wojny na pełną skalę takie środki są uzasadnione i w żadnym razie nie mogą być traktowane jako bezzasadne ograniczenie praw człowieka. Mają one jasne podstawy prawne, określone ramy czasowe i stosowane są wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach.

Co więcej, skuteczność godziny policyjnej była już wielokrotnie potwierdzana w praktyce. Podczas stanu wojennego udało się zmniejszyć liczbę aktów dywersji, zatrzymać wrogich agentów i zapobiec nielegalnym działaniom właśnie dzięki temu, że w nocy na ulicach mogą przebywać tylko osoby mające do tego legalne podstawy.

Godzina policyjna to jedno z kluczowych narzędzi zapewnienia bezpieczeństwa w czasie wojny. Ma ona wyraźne podstawy prawne, określoną procedurę wprowadzania, mechanizmy kontroli i odpowiedzialność za jej naruszenie.

Jeśli masz pytania w tej sprawie, zawsze możesz zwrócić się do naszych prawników wojskowych — pracujemy po to, aby prawo służyło ochronie obywateli nawet w najtrudniejszych czasach.